Jakie jest prawdziwe znaczenie miłosierdzia?

Świat wydaje się być świadkiem rosnącego poziomu przemocy, strachu i nienawiści, które każdego dnia stanowią dla nas wyzwanie. Trwają debaty na temat tego, jak lub czy przyjąć imigrantów i uchodźców w Stanach Zjednoczonych; nagłówki gazet przypominają nam o trudnej sytuacji Syrii i okropności państwa islamskiego.

W takich czasach mówienie o miłosierdziu może wydawać się bardziej pobożnym życzeniem. Ale miłosierdzie ma znaczenie – teraz bardziej niż kiedykolwiek.

Nadzwyczajny Święty Rok Miłosierdzia powołany przez papieża Franciszka zakończył się w listopadzie 2016 roku. Papież Franciszek zachęcał Prezydenta Donalda Trumpa do korzystania z “bogatych wartości duchowych i etycznych, które ukształtowały historię narodu amerykańskiego”.

Niedawno napisałem o miłosierdziu w książce “Mercy Matters: Otwarcie się na dar zmiany życia”. Miłosierdzie dotknęło moje życie na wiele sposobów – na przykład w powrocie do zdrowia po alkoholizmie i poprzez moje doświadczenia jako adoptowanego dziecka. Tak więc dla mnie miłosierdzie jest “miłością, która odpowiada na ludzkie potrzeby w sposób nieoczekiwany lub niezamierzony”.

U jej podstaw leży przebaczenie. Biblia mówi o Bożej miłości do grzeszników – to znaczy do nas wszystkich. Ale Biblia odnosi się również miłosierdzie do innych cech poza miłością i przebaczeniem.

Więc, jak możemy zacząć rozumieć prawdziwe znaczenie miłosierdzia?

Miłosierdzie w Biblii hebrajskiej

Chrześcijanie zazwyczaj rozumieją “Biblię hebrajską” jako “Stary Testament”, który jest zastąpiony przez “Nowy Testament” Jezusa Chrystusa, jak stwierdzono w ewangeliach Mateusza, Marka, Łukasza i Jana.

Jak chrześcijaństwo zinterpretowało Biblię hebrajską, często nie w pełni doceniając jej żydowski kontekst, nadal jest przedmiotem naukowej debaty. Ale wielu chrześcijan widzi powiązania między tematami wyrażonymi w “Starym Testamencie” a późniejszymi naukami Chrystusa o znaczeniu miłosierdzia.

Biblia hebrajska. FirewallJC, CC BY

W Biblii hebrajskiej znajduje się zbiór powiązanych ze sobą słów, które często tłumaczone są jako “miłosierdzie”, w zależności od tego, gdzie pojawiają się w tekście. Istnieje “ahava”, która odnosi się do trwałej miłości Boga do Izraela, podobnie jak miłość między mężem a żoną. Następnie jest “Rachamim”, który pochodzi z głównego słowa “odzyskać”, czyli macicy, i dlatego może być bardziej dosłownie rozumiany jako sugerujący “macierzyńską więź” pomiędzy Bogiem i ludźmi.

W słynnym fragmencie Psalmu 85, który mówi o powrocie Izraelitów z wygnania, mówi się, że kiedy “miłosierdzie i prawda spotykają się razem, sprawiedliwość i pokój się całują”.

“Chesed”, słowo przetłumaczone w tym wersecie jako “miłosierdzie”, dodatkowo sugeruje Boską jakość “niezłomnej lojalności”. Tak więc psalm odnosi niezłomność i miłosierdzie do “prawdy” – w języku hebrajskim “emet” – co oznacza zachowywanie się etycznie i bycie wiernym woli Bożej.

Miłosierdzie w ewangeliach chrześcijańskich
Punktem łączącym tradycje żydowską i chrześcijańską jest to, co nazywa się “Wielkim Równoleżnikiem”. Hallel oznacza “pochwałę” i odnosi się do grupy psalmów regularnie recytowanych w czasie księżyca, jak również podczas ważnych świąt żydowskich, takich jak Tabernacles czy Sukkot, które upamiętniają okres spędzony przez ludność żydowską na pustyni podczas podróży do Ziemi Obiecanej.

Wielki Hallel jest refrenem Psalmu 136, który celebruje, jak “miłosierdzie Boże trwa wiecznie”. Niektórzy uczeni wierzą, że Jezus śpiewał Wielki Równoleżnik ze swoimi uczniami, gdy wychodzili na Górę Oliwną po Ostatniej Wieczerzy, ostatnim posiłku, którym dzielił się ze swoimi Apostołami przed ukrzyżowaniem.

Miłosierdzie wyznacza kontekst dla wielu nauk Jezusa. W Ewangelii Mateusza Jezus opowiada historię “niemiłosiernego sługi”, który ma swój własny dług wymazany, ale odmawia wybaczenia innemu sługowi, który był mu winien tylko kilka centów.

Historia uczy nas, że musimy przebaczać innym, ponieważ zostaliśmy sobie wybaczeni.

Jezus jako oblicze miłosierdzia
Również w ewangelii Mateusza Jezus mówi swoim uczniom, aby zrozumieli znaczenie tego wyrażenia:

“Pragnę miłosierdzia, a nie ofiary. Nie przyszedłem bowiem, aby nazywać sprawiedliwymi, ale grzesznikami”.

Być może dla chrześcijan najważniejsze jest to, że Jezus pokazuje nam, co to znaczy być miłosiernym: uzdrawiał chorych, przyjmował obcych i odpuszczał tym, którzy go prześladowali i zabijali.

Jak mówi nam papież Franciszek w Misericordiae Vultus, w liście wprowadzającym Święty Rok Miłosierdzia, miłosierdzie Jezusa nie jest abstrakcyjne, ale “trzewne” – to coś, co dosłownie zmienia nas od środka na zewnątrz.